برای کمپرسور اسکرو چه روغنی بخریم؟

یا روغنی که سازنده‌ی کمپرسور توصیه کرده خریداری کنید، برای مثال برای کمپرسور اسکرو برقی روغنی اطلس کوپکو یعنی خانواده کمپرسورهای GA به سراغ روغن اطلس کوپکو مدلهای اندورانس، روتو اکستند و اولترا و برای کمپرسور دیزلی اینگرسولرند هم روغن اولترا کولانت اینگرسولرند را تهیه کنید و یا از میان روغن‌های ایرانی موجود در بازار، برای کمپرسور اسکرو روغنی روغن پارس کمپرسور ۱۰۵۳ و پارس بابک ۱۰۰ و برای کمپرسور اسکرو اویل فری روغن موتور خودرو از نوع اتوماتیک یا ۲۰۵۰ توصیه می شود.

اهمیت روغن کمپرسور در کمپرسور صنعتی

همواره به هنگام بکارگیری کمپرسورها و بدون توجه به نوع آن، کمپرسور هوای فشرده اسکرو، پیستونی، محوری، سانتریفیوژ یا …، تعدادی از قطعات فلزی بر روی یکدیگر حرکت لغزشی دارد. فیلمی از روغن در میان سطوح این قطعات جریان دارد تا از سائیدگی و تخریب آنها جلوگیری شود. برای افزایش طول عمر و همچنین عملیات مناسب کمپرسور، انتخاب روغن مناسب از اهمیت بسزایی برخوردار است. اگر سطوح قطعات متحرک در تماس با یکدیگر بوده و نسبت به یکدیگر حرکت داشته باشند، تداوم کار و تضمین عملکرد دستگاه مدیون استفاده از روغن و روانکاری است.

روغن کمپرسور در فرآیند راه‌اندازی و عملیات کمپرسور نقش مهمی دارد. این روغن از ساییدگی و فرسایش قطعات متحرک جلوگیری میکند. دمای گاز را میکاهد و از آب‌بندی قطعات اطمینان حاصل میکند. بارها و در معرفی کمپرسورهای اویل فری که در درون سیلندر تراکم، میان المنت‌ها و پوسته، روغنی جریان ندارد گفته ایم که غیبت فیلم روغن امکان هدررفت هوای فشرده به صورت جریان برگشتی را ایجاد میکند که از بهره‌وری کمپرسور میکاهد (رجوع شود به معرفی کمپرسورهای اویل فری، برای مثال کمپرسور اسکرو برقی اطلس کوپکو مدل ZT 37). حضور روغن در کمپرسور از میزان انرژی مورد نیاز برای دستیابی به فشار و ظرفیت مدنظر کم میکند. نویز یا سروصدای کمپرسور را کاسته و عمر مفید آن را افزایش میدهد. همچنین روغن کمپرسور از هزینه‌های نگهداری و تعمیرات آن خواهد کاست. از جدیدترین ابتکارها در نگهداری از کمپرسورها هم میتوان آنالیز روغن را نام برد. کارشناسان روغن کمپرسور را به آزمایشگاه میفرستند تا علاوه بر اطلاع از کیفیت و وضعیت آن و تصمیم‌گیری درباره‌ی تعویض آن، ذرات موجود در آن را نیز شناسایی کنند و از وضعیت قطعات داخل کمپرسور نیز آگاهی کسب کنند. همچنین وجود رطوبت در روغن احتمالا نشانه‌ای از خرابی واشر و اورینگ و سایر سیلینگ‌ها (قطعات آب بندی) است.

وظایف روغن کمپرسور

برای انجام وظایف فوق، روغن کمپرسور می بایست ویژگی‌های خاصی داشته باشد.

کیفیت روغن مطلوب

روغن کمپرسور روغنی مخصوص است که یا باید ویژه‌ی این دستگاه ساخته شده باشد و یا ترکیبی مورد تایید کارشناسان متخصص هوای فشرده برای کمپرسور مورد نظر باشد. این روغن می بایست در محدوده دمایی فعالیت کمپرسور دارای گرانروی، ویسکوزیته، مناسب باشد. دمای مذکور گاه کاهش می یابد و از این رو روغن می بایست در محیط نسبتا سرد نیز به اندازه کافی روان باشد تا راه‌اندازی و ادامه حرکت قطعات به آسانی صورت پذیرد.

رابطه‌ی روغن و دما و تغییرات ویسکوزیته‌ی آن به عنوان تابعی از دمای محیط در پارامتری با نام اندیس گرانروری (Viscosity Index) معین میشود.

روغن کمپرسور هرچه در مقابل حرارت و اکسیژن هوا رفتار مناسبتری داشته و دچار تجزیه حرارتی و یا اکسیداسیون نشود، کیفیت بهتری برای استفاده نشان میدهد. ویژگی بعدی که در معرفی روغن‌های مهندسی شده‌ی کمپرسورهای اطلس کوپکو نیز بدان اشاره شد خواص ضدزنگ و خوردگی آن است. همچنین روغن می بایست افزودنی‌های فعال سطحی داشته باشد تا از رسوب ذرات در لابه‌لای قطعات کمپرسور جلوگیری شود. سازگاری روغن با قطعات لاستیکی و سیلینگ‌های کربنی نیز حائز اهمیت است.

انواع روغن کمپرسور اسکرو

۱. روغن معدنی پایه: این مدل روغن کمپرسور رایج‌ترین از میان انواع مختلف است. قیمتی مناسب داشته و برای کاربردهای معمولی و دمای محیطی استاندارد مناسب است. اینچنین روغنی نیازمند تعویض سریعتر در مقایسه با انواع سنتزی است.

۲. روغن نیمه سنتزی:‌ این قبیل روغنها همانطور که از نام آن، سنتزی یا سنتتیک، برمیاید روغنی مصنوعی و ترکیبی است. روغنهای سنتزی عملکرد بهتری نسبت به روغنهای کاملا معدنی دارد. پایداری حرارتی بالاتر این روغنها را برای کاربردهای دائمی و دبی‌های بالاتر کمپرسور مناسبتر ساخته و همچنین عمر طولانی‌تری در مقایسه با روغنهای معدنی دارند.

۳. روغن تمام سنتزی: این روغن بهترین پایداری حرارتی و پایین‌ترین نرخ اکسیداسیون را ارائه میدهد. عمر طولانی و مصارف در کاربردهای سنگین، دماهای بالا و کارکبرد پیوسته از دیگر ویژگی‌های آن است.

۴. روغنهای مخصوص EAL و PAO:‌برخی از کارخانجات برای کاربردهای خاصی از روغنهای EAL و PAO استفاده میکنند. این روغنها کاربری‌هایی چون ضد آتش گیری و سازگاری با محیط زیست دارند. استانداردهای محیطی در انتخاب این روغن موثر است.

نکات کلیدی در انتخاب روغن کمپرسور اسکرو

۱- ویسکوزیته‌ی مناسب و صحیح

روغن کمپرسور بایستی ویسکوزیته‌ی صحیح و به بیان دیگر دقیقی برای کاربری شما داشته باشد. ویسکوزیته اگر خیلی کم باشد روانکاری ضعیف است و اگر خیلی زیاد باشد فشار کاری را بالا برده و سایش بیشتری ایجاد میشود. سازنده‌ی کمپرسور برای هر مدل از کمپرسورهای خود گستره‌ی مطلوب ویسکوزیته‌ را معرفی میکند. ممکن است این توصیه‌نامه‌ها به شکل ایزو VG68 یا ۱۰۰ گفته شود. بایستی محدوده‌ی مورد توصیه رعایت شود.

۲- پایداری حرارتی

روغن کمپرسور در دمای بالا تجزیه میشود؟ گویا فراموش کرد‌ه‌ایم شرایط کاری کمپرسور دشوار و دمای آن بسیار بالاست. روغن تجزیه شده باعث افزایش مضاعف دما، لجن و رسوب گرفتگی و کاهش عمر روغن است. روغنهای سنتزی و ترکیبی پایداری حرارتی بسیار بهتری نسبت به روغنهای معمولی دارند.

۳- مقاومت در برابر اکسیداسیون

اکسیداسیون یعنی چه؟ اکسیداسیون یعنی واکنش روغن با اکسیژن در دما و فشار بالا که باعث تغییر خواص روغن و تشکیل اسید میشود. روغنهایی که پایداری اکسیداسیونی خوبی داشته باشند عمر بیشتری در سیکل کاری کمپرسور خواهند داشت.

۴- خواص جداشوندگی

روغن باید به راحتی از هوا تفکیک و تصفیه شود تا به پایین‌دست یعنی سمت ابزارها و خطوط هوای فشرده فرار نکند.

۵- مقاومت در برابر کف کردن

کف زیاد در روغن باعث تخریب و تضعیف عملیات جداسازی شده و وارد سیستم میشود.

گزینه‌های رایج برای روغن کمپرسور اسکرو

• روغن ایزو VG 68:‌ مناسب دمای متوسط و کاربردهای عمومی
• روغن ایزو VG 100: مناسب دماهای بالاتر و کاربردهای سخت
• روغن سنتتیک PAO: برای کارکرد پیوسته و دمای بالا
• روغن EAL: تنها زمانی که الزامات محیط زیستی ضروری است.

آنالیز روغن فراموش نشود

نمونه‌گیری از روغن و ارسال به آزمایشگاه خرابی روغن و نیاز به تعویض را به هنگام برملا میسازد. ولی این تنها نکته نیست؛ آنالیز روغن و ذرات موجود در آن یعنی شناسایی خرابی قطعات و مشکلات کمپرسور پیش از آنکه بغرنج شود.